Προεμφυτευτικός Γενετικός Έλεγχος

Ο προεμφυτευτικός γενετικός έλεγχος είναι μια εξειδικευμένη διαδικασία που εφαρμόζεται σε έμβρυα τα οποία έχουν δημιουργηθεί μέσω εξωσωματικής γονιμοποίησης (IVF) ή μικρογονιμοποίησης (ICSI). Στόχος του είναι να ελεγχθούν τα έμβρυα γενετικά πριν από την εμβρυομεταφορά, ώστε να επιλεγούν εκείνα που έχουν τις καλύτερες προϋποθέσεις για μεταφορά στη μήτρα.

Η μέθοδος αυτή μπορεί να είναι ιδιαίτερα σημαντική για ζευγάρια με:

-γνωστό γενετικό πρόβλημα στοιστορικό,

-επαναλαμβανόμενες αποβολές,

-προηγούμενες αποτυχημένες προσπάθειες εξωσωματικής ή

-αυξημένη πιθανότητα δημιουργίας εμβρύων με χρωμοσωμικές ανωμαλίες.

Ο προεμφυτευτικός γενετικός έλεγχος δεν αποτελεί εγγύηση εγκυμοσύνης ή γέννησης υγιούς παιδιού. Αποτελεί, όμως, ένα πολύτιμο εργαλείο που μπορεί να βοηθήσει στον καλύτερο σχεδιασμό της θεραπείας, στην πιο στοχευμένη επιλογή εμβρύων και στη μείωση συγκεκριμένων γενετικών κινδύνων, όταν υπάρχει σαφής ένδειξη.

Προεμφυτευτικός γενετικός έλεγχος: τι είναι και πότε χρησιμοποιείται

Ο προεμφυτευτικός γενετικός έλεγχος, ή PGT, είναι μια εξέταση που γίνεται στα έμβρυα που δημιουργούνται με εξωσωματική γονιμοποίηση, πριν αυτά μεταφερθούν στη μήτρα.

Με απλά λόγια, μας βοηθά να δούμε αν ένα έμβρυο έχει φυσιολογικό γενετικό υλικό ή αν φέρει κάποια συγκεκριμένη γενετική ή χρωμοσωμική ανωμαλία. Έτσι μπορούμε να επιλέξουμε για εμβρυομεταφορά τα έμβρυα που έχουν τις καλύτερες πιθανότητες να οδηγήσουν σε υγιή εγκυμοσύνη ή να αποφύγουμε τη μετάδοση ενός σοβαρού κληρονομικού νοσήματος.

Ο όρος PGT χρησιμοποιείται σήμερα αντί των παλαιότερων όρων PGD και PGS, σύμφωνα με τη νεότερη διεθνή ορολογία για την υπογονιμότητα και την εξωσωματική γονιμοποίηση [1].

Τα βασικά είδη PGT

1. PGT-A: έλεγχος αριθμού χρωμοσωμάτων

Το PGT-A ελέγχει αν το έμβρυο έχει σωστό αριθμό χρωμοσωμάτων.

Ένα φυσιολογικό έμβρυο πρέπει να έχει 46 χρωμοσώματα. Όταν υπάρχει παραπάνω ή λιγότερο χρωμοσωμικό υλικό, το έμβρυο λέγεται ανευπλοειδικό. Αυτό μπορεί να οδηγήσει σε αποτυχία εμφύτευσης, αποβολή ή, σπανιότερα, γέννηση παιδιού με χρωμοσωμικό σύνδρομο.

Το PGT-A μπορεί να συζητηθεί σε περιπτώσεις όπως:

  • αυξημένη ηλικία γυναίκας
  • επανειλημμένες αποβολές
  • επανειλημμένες αποτυχημένες εμβρυομεταφορές
  • σοβαρός ανδρικός παράγοντας υπογονιμότητας.

Είναι σημαντικό όμως να τονιστεί ότι το PGT-A δεν βελτιώνει το ίδιο το έμβρυο. Δεν «διορθώνει» χρωμοσωμικά προβλήματα. Απλώς βοηθά να επιλεγεί το έμβρυο που φαίνεται χρωμοσωμικά φυσιολογικό. Η χρησιμότητά του πρέπει να εξατομικεύεται, ιδιαίτερα όταν υπάρχουν λίγα διαθέσιμα έμβρυα [5,9–11].

2. PGT-M: έλεγχος για συγκεκριμένο κληρονομικό νόσημα

Το PGT-M χρησιμοποιείται όταν υπάρχει γνωστό γενετικό νόσημα στην οικογένεια ή όταν οι γονείς είναι φορείς κάποιας σοβαρής κληρονομικής πάθησης.

Παραδείγματα:

  • μεσογειακή αναιμία
  • κυστική ίνωση
  • μυϊκή δυστροφία Duchenne
  • νόσος Huntington
  • ορισμένα κληρονομικά σύνδρομα καρκίνου, σε επιλεγμένες περιπτώσεις.

Σκοπός του PGT-M είναι να επιλεγούν έμβρυα που δεν πάσχουν από το συγκεκριμένο νόσημα. Σε ορισμένες περιπτώσεις μπορεί να επιλεγεί και έμβρυο που είναι απλός φορέας, αλλά δεν νοσεί, ανάλογα με το νόσημα και τη γενετική συμβουλευτική [5–8].

3. PGT-SR: έλεγχος για χρωμοσωμικές αναδιατάξεις

Το PGT-SR χρησιμοποιείται όταν ένας από τους δύο γονείς έχει κάποια χρωμοσωμική αναδιάταξη, όπως:

  • ισορροπημένη μετατόπιση
  • αναστροφή
  • έλλειψη ή διπλασιασμό τμήματος χρωμοσώματος.

Σε τέτοιες περιπτώσεις ο γονέας μπορεί να είναι υγιής, αλλά να παράγει έμβρυα με μη ισορροπημένο γενετικό υλικό. Αυτό μπορεί να οδηγήσει σε αποβολές ή αποτυχημένες προσπάθειες.

Το PGT-SR βοηθά να επιλεγούν έμβρυα με φυσιολογικό ή ισορροπημένο χρωμοσωμικό υλικό [5,6,8].

Πώς γίνεται πρακτικά ο έλεγχος;

Συνήθως τα έμβρυα καλλιεργούνται μέχρι το στάδιο της βλαστοκύστης, δηλαδή περίπου την 5η ή 6η ημέρα μετά τη γονιμοποίηση.

Τότε γίνεται βιοψία: λαμβάνονται λίγα κύτταρα από το εξωτερικό τμήμα του εμβρύου, που λέγεται τροφεκτόδερμα. Από αυτό το τμήμα αργότερα σχηματίζεται κυρίως ο πλακούντας, όχι το ίδιο το έμβρυο.

Τα κύτταρα στέλνονται για γενετική ανάλυση και τα έμβρυα συνήθως καταψύχονται μέχρι να βγουν τα αποτελέσματα. Η βιοψία βλαστοκύστης θεωρείται σήμερα η πιο συχνά χρησιμοποιούμενη μέθοδος, ιδιαίτερα για PGT-A [13,17,18].

Υπάρχουν περιορισμοί;

Ναι. Το PGT είναι πολύτιμο εργαλείο, αλλά δεν είναι τέλειο.

Πιθανοί περιορισμοί:

  • δεν ανιχνεύει όλα τα πιθανά γενετικά προβλήματα
  • υπάρχει πιθανότητα μωσαϊκισμού, δηλαδή διαφορετικά κύτταρα του ίδιου εμβρύου να έχουν διαφορετικό γενετικό αποτέλεσμα
  • υπάρχει μικρή πιθανότητα ψευδώς θετικού ή ψευδώς αρνητικού αποτελέσματος
  • αυξάνει το κόστος της εξωσωματικής
  • δεν εγγυάται εγκυμοσύνη ή γέννηση υγιούς παιδιού.

Γι’ αυτό χρειάζεται σωστή ενημέρωση και γενετική συμβουλευτική πριν από την απόφαση [8,12].

Τι γίνεται με το μη επεμβατικό PGT;

Τα τελευταία χρόνια μελετώνται μη επεμβατικές μέθοδοι, όπου αντί να γίνεται βιοψία από το έμβρυο, αναλύεται γενετικό υλικό που βρίσκεται στο υγρό καλλιέργειας του εμβρύου.

Η μέθοδος αυτή είναι πολλά υποσχόμενη, αλλά προς το παρόν δεν θεωρείται ότι έχει αντικαταστήσει την κλασική βιοψία βλαστοκύστης, γιατί υπάρχουν ακόμη ζητήματα αξιοπιστίας και πιθανής επιμόλυνσης [23–35].

Πρέπει να γίνεται προγεννητικός έλεγχος μετά από PGT;

Ναι, στις περισσότερες περιπτώσεις συστήνεται να συζητείται προγεννητικός έλεγχος και στην εγκυμοσύνη.

Αυτό συμβαίνει γιατί το PGT μειώνει σημαντικά τον κίνδυνο, αλλά δεν αποκλείει κάθε πιθανή γενετική ή χρωμοσωμική ανωμαλία. Η απόφαση για NIPT, υπερηχογραφικό έλεγχο ή επεμβατικό προγεννητικό έλεγχο πρέπει να γίνεται εξατομικευμένα [52–54].

Με πολύ απλά λόγια

Το PGT είναι ένας γενετικός έλεγχος των εμβρύων πριν την εμβρυομεταφορά.

Μπορεί να βοηθήσει:

  • να μειώσουμε τον κίνδυνο μετάδοσης σοβαρού κληρονομικού νοσήματος
  • να επιλέξουμε χρωμοσωμικά φυσιολογικά έμβρυα
  • να μειώσουμε σε ορισμένες περιπτώσεις τον κίνδυνο αποβολής
  • να αποφύγουμε άσκοπες εμβρυομεταφορές με έμβρυα που δεν έχουν πιθανότητα εξέλιξης.

Δεν είναι όμως πανάκεια. Δεν θεραπεύει τα έμβρυα και δεν εγγυάται εγκυμοσύνη. Είναι ένα εργαλείο που, όταν χρησιμοποιείται σωστά και στις κατάλληλες περιπτώσεις, μπορεί να βοηθήσει σημαντικά στη λήψη καλύτερων αποφάσεων.

Βιβλιογραφία

  1. Zegers-Hochschild F, Adamson GD, Dyer S, et al. The international glossary on infertility and fertility care, 2017. Human Reproduction. 2017;32:1786–1801.
  2. ESHRE PGT Consortium Steering Committee, Carvalho F, Coonen E, Goossens V, et al. ESHRE PGT Consortium good practice recommendations for the organisation of PGT. Human Reproduction Open. 2020;2020:hoaa021.
  3. Xu CM, Lu SJ, Chen SC, et al. Preimplantation genetic testing guidelines of International Society of Reproductive Genetics. Reproductive and Developmental Medicine. 2023;7:3–11.
  4. Giuliano R, Maione A, Vallefuoco A, Sorrentino U, Zuccarello D. Preimplantation genetic testing for genetic diseases: limits and review of current literature. Genes. 2023;14:2095.
  5. Simopoulou M, Sfakianoudis K, Maziotis E, et al. PGT-A: who and when? A systematic review and network meta-analysis of RCTs. Journal of Assisted Reproduction and Genetics. 2021;38:1939–1957.
  6. Munné S, Kaplan B, Frattarelli JL, et al. Preimplantation genetic testing for aneuploidy versus morphology as selection criteria for single frozen-thawed embryo transfer. Fertility and Sterility. 2019;112:1071–1079.
  7. Mahesan AM, Chang PT, Ronn R, Paul ABM, Meriano J, Casper RF. Preimplantation genetic testing for aneuploidy in patients with low embryo numbers: benefit or harm? Journal of Assisted Reproduction and Genetics. 2022;39:2027–2033.
  8. Leigh D, Cram DS, Rechitsky S, et al. PGDIS position statement on the transfer of mosaic embryos 2021. Reproductive BioMedicine Online. 2022;45:19–25.
  9. ESHRE PGT Consortium data collection XVI–XVIII.
  10. ESHRE PGT Consortium data collection XXI.
  11. ESHRE PGT Consortium data collection XIX–XX.
  12. Studies on prenatal screening after IVF with PGT-A.
  13. Society of Obstetricians and Gynaecologists of Canada recommendations.
  14. American College of Obstetricians and Gynecologists guidance on prenatal screening after PGT.
IVF

Κέντρο Γονιμότητας & IVF στο Μαρούσι

Καλέστε μας Τώρα